Column bij podcast #15: Het leven als afstreeplijstje
Column bij de podcast de Onderwijsoase #15
Soms lijkt je leven te bestaan uit eindeloze takenlijsten, waarvan een deel van de punten door anderen voor je bedacht zijn en die je moet afhandelen zonder dat ze perse levenslust of kwaliteit verhogend lijken te zijn. Ooit bedacht ik in zo'n bui op de fiets naar school een titel voor een boek: Het leven als afstreeplijstje.
Nu jaren later komt die titel toch nog van pas.
Zo heb ik toch wel iets te vaak een vergadering bijgewoond of voorgezeten waarvan het doel leek: een eindeloze lijst punten afwerken. Alleen al uit tijdnood scoorde een vink zetten bij een punt hoger dan nieuwsgierig en gestructureerd te onderzoeken wat we zouden kunnen doen met dat punt om de kwaliteit van ons werk en de zin in school te behouden of verbeteren.
Ook nu – dit punt is aan de orde van de dag in coaching gesprekken- gaat op scholen voor vo en po vaak de aandacht uit naar afvinklijstjes: bedoelt om aan inspectie te laten zien: we voldoen aan de gevraagde eisen.
Bijvoorbeeld:
- we staan bij de deur als er een klas binnenkomt
- we geven 10 m instructie
- we schrijven de lesdoelen op het bord
Een lerares vertelde in zo’n coaching gesprek: ik word hierdoor gespannen en daardoor kan ik niet meer de humorvolle en contactvolle interventies doen die ik tot nu toe altijd deed. Als er nu opeens een voetbal in de klas opduikt reageer ik gestrest en boos, het staat de voortgang van de les in de weg, terwijl ik vroeger terplekke een leuke lesvorm zou hebben bedacht met de bal. Een andere lerares vertelt: ik ga zitten opheuen over de lesstof in een eindexamenklas met als resultaat dat ze klagen dat het zo saai is en zowel zij als ik er geen klap meer aan vinden. Ik ga niet meer in een maatschappijleerles een half uur in op een actuele vraag.
Het gevolg van deze stress is vaak dat je gaat denken dat je niet oké bent als je niet alles afvinkt in je les. Het gevaar is ook dat je tegelijkertijd de inspectie, de directie of de leerlingen ook erg lastig en niet oké vindt. Het “zij niet oké, ik niet oké-gevoel”, is een verdrietig en zuur moeras om vanuit les te geven. Helaas kennen we het allen maar al te goed. Je focust je dan zo erg op het contract (het afvinklijstje) dat je het maken van contact met jezelf, je creatieve brein en de leerlingen vergeet of iets ziet als tijdrovends.
De leraar en de klas kunnen zo bijna niet in een lekkere lesmodus komen, laat staan in een flow.
Hoe kom je er weer uit na zo’n vastloper: eigenlijk altijd door ook contact te maken.Contract en contact zijn het effectiefst als ze hand in hand mogen gaan.Als er duidelijke kaders zijn, werkt dat het fijnst, maar wel als je als leraar, leerling of schoolleider ook echt elkaar ziet, dat je een losse bal in het spel mag brengen, ook al staat dat de geplande 10 minuten instructie in de weg.
Je schakelt dan naar meer contact met de ander door te vragen en dan zonder oordeel te luisteren: Wat is er zo saai? Wat voor idee hebben jullie? Door vrijmoedig te spreken: Zelf vind ik er zo eigenlijk ook weinig aan. Ik herken dat. Ik zou meer willen dat jullie echt iets over de inhoud vragen.
Door nieuwsgierig te zoeken naar nieuwe manieren, door niet te gaan berusten in het zure moeras. Laten we met gepush op contract niet de menselijke contactkant verstikken.